Giới thiệu tác phẩm Vương quốc An Nam và dân An Nam
Một tác phẩm có thể coi là Sổ tay Du lịch của một quan chức
Pháp được phái đến An Nam để trợ giúp chính phủ trong những năm đầu Pháp áp dụng
chế độ Bảo Hộ tại Đông Dương. Cuốn sách ghi lại chi tiết những chuyến đi, thời
tiết, phong tục tập quán của từng vùng trên lãnh thổ An Nam trong giai đoạn cuối
thế kỉ XIX.
Trích hai trang đầu :
«Vào đầu năm 1876, tôi được biết vua An Nam cần 5 viên thuyền
trưởng để điều khiển những chiến hạm mà nước Pháp đã tặng cho Ngài. Tôi đề nghị
được là một ứng viên cho trong những vị trí chỉ huy này và tôi đã vinh hạnh được
nằm trong sự lựa chọn của Bộ Hàng hải.
Tiền lương thỏa thuận chắc sẽ đủ cho các nhu cầu của tôi và thậm
chí, trong hai năm ấy (thời hạn của hợp đồng được chính phủ Pháp đảm bảo), còn
cho phép tôi để dành được chút ít. Đây thì cũng chỉ là một khía cạnh nhỏ của vấn
đề mà thôi. Với sự thôi thúc của nước Pháp trong thời kỳ này, tôi nghĩ rằng An
Nam muốn thoát ra khỏi sự cô lập có hệ
thống của mình, và tôi đã kịp hình dung thấy họ đón tiếp những người Pháp, những
người mà họ muốn tuyển mộ để phục vụ cho họ. Trong những điều kiện ấy, chúng
tôi phải là những người có nhiều thuận tiện để nghiên cứu về xứ sở còn rất xa lạ
này, về những nguồn sản xuất của họ, những nhu cầu, và sau hai năm với những nghiên
cứu thú vị và những gì mà chúng tôi đã phục vụ chính phủ họ, thì mỗi người
chúng tôi đều có thể hi vọng sau này sẽ được họ ưu ái trong mọi hoạt động kinh
doanh công nghiệp, thương mại hoặc nông nghiệp nào đó mà họ biết rõ về khả năng
và thị hiếu, và có năng khiếu trong lĩnh vực đó. Tôi đã nghĩ như thế khi ngồi
trên con tàu Tarn, từ Toulon đi Nam
kì khởi hành ngày 20 tháng Năm năm 1876. Chuyến đi dài ba ngàn dặm, mà các con
tàu của hãng Thư Tín (Messagerie), hiện giờ đã khá nổi tiếng nhờ giới bạn đọc, để
chúng tôi có thể thực hiện chuyến đi trong ba mươi ngày. Chỉ có điều là thời
gian trong chuyến vượt biển này của tôi, hầu như được dành toàn bộ để học tiếng
AnNam, nên đối với tôi là quá ngắn…
