Một thoáng Hà Lan

Một thoáng Hà Lan Bài đăng trên báo ANTG https://antgct.cand.com.vn/Nguoi-trong-cuoc/ha-lan-moi-chi-dam-ngay-i796197/

Thành phố Rotterdam đón chúng tôi bằng cơn mưa cuối mùa. Nước xối xả trút xuống rồi lại tạnh khá nhanh, đủ để khách phương xa ghé vào một quán cà phê thưởng thức bữa điểm tâm sáng sau một chặng đường dài từ Paris. Người Rotterdam nồng hậu và mến khách. Rotterdam nằm ở phía tây nam Hà Lan, gần thành phố Den Haag. Vùng đất này có một lịch sử thăng trầm qua nhiều biến loạn. Vào đầu thế kỷ XIV chỉ là một làng chài đơn sơ nhưng giờ đây Rotterdam đã là một trong những hải cảng lớn nhất thế giới. Cảng Rotterdam chiếm khoảng 40% lưu lượng hàng hóa của châu Âu, do vậy nơi đây không chỉ là trung tâm ngoại thương chính của Hà Lan mà còn là trung tâm thương mại và giao thông quan trọng trong khu vực. Đi dạo thành phố, ta sẽ gặp những tòa nhà có kiến trúc khác lạ, hiện đại và nguy nga, xứng danh là nơi có ngành du lịch đô thị phát triển. Rotterdam tự hào sở hữu thế mạnh về kiến trúc. Bởi sau chiến tranh các nhà lãnh đạo đã quyết định không tái thiết nguyên trạng các khu đã bị tàn phá, thay vào đó là đề nghị các kiến trúc sư thiết kế một thành phố mới. Thành phố có rất nhiều tòa nhà chọc trời, các nhà bảo tàng, các tác phẩm điêu khắc trải khắp thành phố. Nhưng đâu đó vẫn còn một số làng chài truyền thống với sự cổ kính an bình. Diện tích không lớn, nhưng phân nửa dân số là nhập cư, đến từ trên một trăm quốc gia và lãnh thổ khác nhau nên Rotterdam nổi tiếng là thành phố đa văn hóa và được công nhận là Thủ đô văn hóa Châu Âu năm 2001. Có lẽ vì thế mà Rotterdam rất độc đáo, tràn ngập bầu không khí năng động và sáng tạo. Từ Rotterdam đến Amsterdam, chúng ta sẽ đi qua Den Haag, thành phố có nhiều trụ sở quan trọng của Hà Lan, trong đó có Tòa án Hình sự Quốc tế. Tôi thực sự xúc động được mục sở thị một tòa nhà bề thế và hiện đại. So với nhiều Tổ chức quốc tế khác thì Tòa án Hình sự Quốc tế còn khá non trẻ nhưng là Tòa án Quốc tế thường trực đầu tiên và duy nhất có quyền truy tố, xét xử cá nhân phạm tội diệt chủng, tội ác chống lại loài người, tội ác chiến tranh và tội ác xâm lược. Tòa án Hình sự Quốc tế được thành lập vào năm 2002 thông qua Hiệp ước Roma, và được coi là một bước tiến, sự đổi mới lớn trong luật Quốc tế và nhân quyền.

Nếu Rotterdam sở hữu nhiều tòa nhà chọc trời thì thủ đô Amsterdam lại ít hơn! Những tòa nhà nơi đây mang kiến trúc duyên dáng và điệu đàng, khá cổ điển. Khu cảng Amsterdam lúc nào cũng nhộn nhịp. Từ Quảng trường Nhà ga trung tâm, ta dễ dàng mua vé tàu thủy đi dạo trên những con kênh xinh xắn, được gọi là tiểu Venice. Đẹp như tranh ! Trên đường tàu điện kêu leng keng. Rất nhiều tàu điện và mỗi tàu lại được trang trí rất bắt mắt. Amsterdam không nhiều xe hơi và không hổ danh là thành phố xe đạp ! Nối đôi bờ con sông lớn là những chuyến phà miễn phí, 5 phút một chuyến và lần nào cũng đông khách. Bên này là thành phố chính, nhà cửa đông đúc, nhưng sang phía bên kia đã là một thế giới khác. Những ngôi nhà cổ kính hơn, vườn rộng đơn sơ, cầu gỗ vượt qua những kênh nhỏ. Tại đó có một số nhà bảo tàng hiện đại và tháp A'dam Lookout. Chỉ cần bỏ 18,5 Euros, chúng ta sẽ được chứng kiến những điều hết sức thú vị. Thang máy chạy rất nhanh với hiệu ứng âm thanh, ánh sáng sẽ đưa khách lên tầng 20 để ngắm nhìn toàn cảnh thành phố. Trên sân thượng còn có trò đu dây, một cảm giác lửng lơ trên không, cao hơn mặt đất cả 100 mét. Amsterdam về đêm vô cùng nhộn nhịp. Trên bến dưới thuyền. Ánh điện từ các cửa hiệu sang trọng hắt xuống các dòng kênh, các con thuyền từ từ lướt đi, khung cảnh hết sức huyền ảo. Các nhà hàng và quán cà phê chật cứng. Khu « Phố đỏ » thu hút đông khách. Các cô gái ăn mặc hết sức gợi cảm đứng uốn éo sau ô kính. Nhưng bạn chớ nấn ná lâu, không nhìn chăm chú, và nhất là không được chụp ảnh… Bởi nếu nhìn chăm chú, cô gái sẽ cau mày, nếu giơ máy chụp ảnh, cô gái sẽ đập dữ dội vào kính và chỉ trong nửa phút, bảo vệ sẽ xuất hiện và xóa hết những bức ảnh.

Và ngược với nhiều quốc gia châu Âu, Chính phủ Hà Lan cho phép bán cần sa hợp pháp. Khu Phố đỏ và Cần sa hợp pháp có lẽ góp phần thu hút du khách… Amsterdam không lớn, sẽ là thiếu sót nếu ta không ghé Bảo tàng Van Gogh và Nhà Anne Frank. Bảo tàng Van Gogh chủ yếu dành cho chính họa sĩ. Được thành lập năm 1973, trên quảng trường Museumplein, Bảo tàng lưu giữ bộ sưu tập tranh họa lớn nhất thế giới của Vincent van Gogh, gồm hơn 220 bức tranh, 500 bức họa và 800 bức thư. Bảo tàng cũng trưng bày các tác phẩm của một số họa sĩ cuối thế kỷ 19. Có khu thư viện gồm hơn 24.000 cuốn sách về Van Gogh và các nghệ sĩ cùng thời. Có một điều kỳ lạ cần ghi nhận, đó là đương thời Vincent van Gogh chỉ bán được duy nhất một bức tranh. Đó là bức “Vườn nho đỏ”, hiện đang được trưng bày ở Bảo tàng Pushkin ở Moscow. Nhà Anne Frank sau này được chuyển thành Nhà bảo tàng, nằm ở quận Jordaan trên bờ kênh Prinsengracht, một trong những kênh lớn nhất thành phố, nấp dưới bóng nhà thờ Westerkerk, phía trước có bức tượng của Anne. Nhà bảo tàng Anne Frank là một trong những nơi được tham quan nhiều nhất ở Amsterdam. Một đài tưởng niệm gây xúc động dành riêng cho cuộc đời của Anne. Cô bé gốc Do Thái này đã ẩn náu tại đây cùng gia đình để trốn sự đàn áp của Đức Quốc xã trong Thế chiến II. Ghé thăm bảo tàng này quả là một trải nghiệm khó quên, mang đến cho ta một cái nhìn về lịch sử cuộc Đại chiến II qua lăng kính của một cô bé.

Chuyện kể rằng sau cuộc chiến, ngôi nhà và khu vực xung quanh rất đổ nát. Căn nhà cũng chịu nhiều biến cố, nhiều lần bị đe dọa phá hủy. Phải đến năm 1957, nhân dịp kỷ niệm 75 năm thành lập, công ty Berghaus đã hiến tặng cả tòa nhà cho Nhà Anne Frank. Quỹ Anne Frank được thành lập với mục tiêu để công chúng đến tham quan, nhưng cũng nhằm truyền bá lý tưởng của Anne Frank. Vào thời điểm đó, đích thân thị trưởng Amsterdam, ngài Van Hall, đã can thiệp bằng cách gửi một bức thư đến năm nghìn cá nhân và tổ chức kêu gọi quyên góp. Bảo tàng chính thức mở cửa ngày 3 tháng 5 năm 1960. Cùng năm đó, Shelley Winters đã tặng cho Quỹ Anne Frank giải Oscar đầu tiên của mình với Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất, dành cho phim Nhật ký Anne Frank. Từ đó, Nhà Anne Frank đã dần được cải tạo để có hình hài như hiện nay. Chúng tôi cũng ghé thăm Thư viện Amsterdam. Một tòa nhà bề thế tám tầng. Tầng trên cùng là nhà hàng và quán cà phê, xung quanh là tường kính. Du khách có thể dùng bữa hoặc thưởng thức một tách cà phê nóng trong lúc có thể ngắm cảnh quan thành phố và khu cảng. Thư viện được bày trí thông thoáng và có khoa học. Có nơi dành cho trẻ em, đa sắc và thư giãn. Có vẻ như thành phố này đã thực hiện đúng khẩu hiệu “Vừa học vừa chơi” cho các bé. Còn có nhà máy bia Heineken cũ ở Amsterdam, đến đó du khách còn hiểu thêm về một số loại bia vốn được được yêu thích nhất thế giới, vừa thưởng thức bia, vừa có thể khiêu vũ.

Có thể nhiều người sẽ ngạc nhiên bởi ngoài những thành quả đã nêu nhưng trên thực tế với địa thế nằm dưới mực nước biển, Hà Lan là quốc gia xuất khẩu nông sản lớn thứ hai thế giới. Một thành tựu đáng kể đối với quốc gia nhỏ bé này. Hà Lan còn là một quốc gia đang phát minh ra nền nông nghiệp tương lai và hiện có tham vọng là sẽ nuôi sống 10 tỷ người vào năm 2050 đồng thời vẫn tôn trọng các quy định bảo vệ khí hậu và môi trường. Dọc theo chiều dài đất nước, ta sẽ thấy có rất nhiều cối xay gió, nhiều nông trại chăn thả gia súc, nhiều nhà kính trồng rau củ quả. Các nhà kính công nghệ cao được trang bị đèn huỳnh quang. Tại đây các cảm biến đồng bộ hóa tất cả các thông số (độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng, chất dinh dưỡng, v.v.) để đạt năng suất tối ưu, với các thuật toán điều chỉnh tưới nước và sưởi ấm theo những biến đổi nhỏ nhất của thời tiết. Các nhà nghiên cứu xem xét kỹ lưỡng các hình ảnh được truyền bởi một robot quét từng cây con để ghi lại hình dạng, màu sắc, nhiệt độ và kích thước lá của cây, cung cấp nhu cầu chính xác. Không quá nhiều, không quá ít. Để giảm thiểu việc sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu, nông dân Hà Lan lựa chọn các giống cây trồng có khả năng chống chịu bệnh tật và hạn hán tốt hơn. Kết quả là, năng suất cà chua, ớt và dưa chuột của họ cao nhất thế giới. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các trung tâm công nghệ tiên tiến đã cho phép Hà Lan đạt được những kết quả vượt trội này.

Tại Đại học Wageningen, 13.000 sinh viên đến từ 100 quốc gia đang làm việc trong các phòng thí nghiệm tại các nhà kính nông nghiệp rộng lớn của trường. Cùng với họ là tất cả các bên liên quan trong lĩnh vực nông nghiệp thực phẩm như chính quyền, các nhà nghiên cứu, các tập đoàn công nghiệp và các công ty khởi nghiệp. Họ tập trung vào trí tuệ nhân tạo và mô hình hóa để tạo ra “bản sao kỹ thuật số” của cây trồng. Hai cây sinh đôi này hầu như luôn phải đối mặt với nhiều điều kiện khắc nghiệt khác nhau (thiếu nước, bệnh tật, sâu hại, đất nghèo dinh dưỡng, v.v.). Điều này cho phép tạo ra những “cây mới” để đạt năng suất tối ưu, mang lại kết quả đáng kinh ngạc. Trong những ngày lang thang dạo chơi ở Hà Lan, với phương châm « bạn muốn biết nhiều về đời sống của dân cư địa phương, hãy đến các khu chợ phiên ngoài trời… », bởi đa phần các nông sản phẩm tại chợ đều là của chính các chủ hàng sản xuất hoặc chế biến, giá cả nhờ vậy cũng đắt hơn. Và tôi đã đến đó. Chợ phiên Rotterdam được họp tại quảng trường rộng lớn. Ngoài những gian bán đồ chơi, quần áo, vải vóc thì khu đồ ăn và thực phẩm địa phương luôn rất đông khách. Do Fromage Hà Lan cũng khá nổi tiếng tại Pháp, khách hàng đông đúc tíu tít. Tôi sán đến gần, “chủ hàng” là một cậu bé chừng 12, 13 tuổi, nhưng đã có vẻ thuần thục. Giá cả đã được ấn định sẵn. Cậu bé luôn miệng mời chào, lắng nghe và đoán khách đến từ phương nào, thôi thì tiếng Hà Lan, tiếng Anh, tiếng Pháp… cậu « chơi » tuốt. Miệng cười nói xởi lởi trong lúc tay thoăn thoắt lấy hàng gói cho khách, bấm máy tính tiền…

Bên Tây cũng giống như bên Ta, tức là đa phần con cái cứ kế thừa “sản nghiệp” của cha mẹ. Con nhà binh thì vẫn vào quân đội, con nhà bác sỹ thì đa phần vào nghề Y, còn con nhà sản xuất nông sản thì… vẫn làm công việc ấy. Mình nghĩ cậu bé bán hàng này chắc chắn cũng sẽ là một nhà sản xuất và bán rất tốt các món fromage truyền thống Hà Lan ! Paris 08 01 2026 Hiệu Constant (bài và ảnh) Một số bức ảnh khác